Zal Mahmud Paşa Külliyesi; Eyüp İlçesi’nde, Zal Paşa ve Defterdar Caddesi arasında inşa edilmiştir. Külliye, Kanuni Sultan Süleyman’ın veziri olan Zal Mahmud ve eşi II: Selim’im kızı Şah Sultan tarafından Mimar Sinan’a yaptırılmıştır.

Külliye, Cami, iki dershaneli bir medrese, banilerin türbeleri, çeşme ve şadırvandan meydana gelmektedir. İnşa tarihi tam olarak belli olmayan külliyenin yapım yılı olarak 1577 yılı zikredilir. Caminin 12.40 m çapında kubbeli orta mekânı, yan galerilerle desteklenmiştir. Orta mekânı dolanan düz tavanlı revaklar, dörder sütun tarafından taşınmaktadır. Mukarnas kıble, Osmanlı klasik mimari geleneğiyle bağdaşır ve cami iç bezemeleri de 1955–1963 yılları arasındaki restorasyon çalışmalarında klasik tarzda yenilenmiştir. Yan duvarlarda sık aralıklarla verilen iki sıra pencere açıklıklar, Mimar Sinan’ın diğer eserlerinde görülmemiş bir üsluptur. Caminin duvarları taş ve tuğla ile almaşık örülmüştür.

Cami ve külliyenin diğer yapıları 1766 yılındaki depremde zarar görmüş ve II. Mahmud Dönemi’nde külliye elden geçirilmiştir. Caminin 5.10 m çapındaki sekizgen kubbe örtülü türbesinde Zal Mahmud ve zevcesi Esma Sultan medfundur. Ayrıca, külliyenim çeşmesi de kesme taştan ve dikdörtgen çerçeve içinde inşa edilmiştir.

Türbe Mimar Sinan tarafından Zal Mahmut Paşa Külliyesi ile birlikte yapılmıştır. Klasik Osmanlı üslubundaki türbe kesme köfeki taşındandır. Dıştan sekizgen, içten kare planlı olup, üzeri 5.10 m. çapında bir kubbe ile örtülüdür. Duvarlarında iki sıra pencerelere yer verilmiştir. Bu pencerelerden alt sıradakiler birer kenar atlayarak açılmıştır. İkinci sıra pencereler cephenin her yüzünde olup, sivri kemerlidir. Türbenin girişinde dört sütunun taşıdığı, üzeri çatı ile örtülü sundurmalı bir revak bulunmaktadır.

Türbenin içerisinde kubbe göbeği, eteği ve pandantifler, ayna tonozları döneminin kalem işleri ile bezenmiştir.

Türbede Zal Mahmut Paşa, eşi Şah Sultan ve kim olduğu bilinmeyen bir kişiye ait mezar bulunmaktadır. Türbe İstanbul Vakıflar Baş Müdürlüğü tarafından 1960 yılında onarılmıştır.

Etiketler: Zal Mahmud Paşa Camii, Zal Mahmud Paşa, feshane Zal Mahmud Paşa Camii, eyüpteki camiler, eyüpteki külliyeler, külliyeler, eyüpteki tarihi yerler, eyüpteki turistik yerler, eyüpteki tarihi mekanlar, camiler, istanbuldaki camiler, istanbuldaki ta